about animals

What you need to know about animals

What you need to know about animals

ዝተፈላለዩ እንስሳታት ኣብ ደቂ-ሰብ ሓደጋ የውርዱ’ዮም። ገለ ቀሊል ገለ ድማ ከቢድ፡ መጕዳእቲ ከውርዱ እንከለዉ፡ ገለገለ’ውን ኣብ ልዕሊ ሂወት ሰብ ሓደጋ ዘስዕቡ ኣለዉ። እዞም ዝስዕቡ እንስሳታት ኣብ ሰብ ዘውርድዎ ሓደጋ ብኸፊሉ እዚ ዝስዕብ ይመስል፦ ነብሪ፥ ካብቶም ብዓበይቲ ደማሙ ዝፍለጥ እንስሳ’ዩ። እዚ ኣራዊት’ዚ ሓደ ካብቶም ንሰብ ዝቐትሉ ኣራዊት መሮር ምዃኑ ይፍለጥ። ብቐጥታዊ መጥቃዕቲ ድማ፡ ነብሪ ልዕሊ ዝኾነ እንስሳ ዘገዳም ብቕትለት ሰብ ኣብ ቀዳማይ ይስራዕ። ዝበዝሑ ኣናብር በላዕቲ ሰብ ዝቕየሩሉ ጠንቂ፡ ተረፍ መረፍ ናይ ሰብ ሬሳ ድሕሪ ምብልዖም ምዃኑ ይንገር። ኣብ 1900ታት ኣብ ህንዲ ዓመታዊ ልዕሊ ሓደ ሽሕ ሰባት ብመጥቃዕቲ ነብሪ ይሞቱ ነይሮም። ጸብጻባት ከም ዝሕብርዎ ከኣ፡ ኣብቲ እዋን’ቲ ሓደ ሓደገኛ ነብሪ ልዕሊ 430 ሰባት ቀቲሉ ምንባሩ ይሕበር። ነብሪ፡ ዘይከም ኣንበሳን ካልኦት ኣራዊትን፡ ኣብ ዘይሕዛእቱ ኣትዩ ኣይቀትልን’ዩ። ዝበዝሑ ግዳያት ኣብ ቦታ ናይዞም ሓደገኛታት ኣራዊት ኣትዮም ዝሞቱ’ዮም። ይኹን’ምበር’፡ ኣብ ኣህጉር ኤስያ ዝርከቡ ኣናብር፡ ሓደ ካብቲ ፍልይ ዘብሎም ባህሪ፡ ክሳብ ማዕጾ ገዛ ሰብ ሰቢሮም ዝኣትዉ ምዃኖም’ዩ። ኣንበሳ፥ ካብ ኩሎም እንስሳታት ዘገዳም እቲ ኣዝዩ ሓራቕ ኣራዊት ምዃኑ ይንገር። ኣብ ሰብ ዘውርዶ ሓደጋ ድማ ዝበዝሕ እዋን ብግዜ ለይቲ ናብ ውሽጢ ዓድታት ብምእታው ከም ዘጥቅዕ ይፍለጥ። ዝበዝሑ ኣናብስ፡ ዕድመ ምስ ዝደፍኡ፡ ምስ ሓመሙ ወይ ምሒር ጥሜት ምስ ዘጋጥሞም ኣብ ሰብ ጕድኣት ከምዘውርዱ ይንገር። ተኹላ፥ ምስ ካልኦት በላዕቲ ስጋ ሓደጋ እንስሳታት ኣብ ሰብ መጥበውቲ እንስሳታት ብምዝማድ፡ እዚ እንስሳ ዘውርዶ ጕድኣት ትሕት ዝበለ’ዩ። ጸብጻባት ከም ዝሕብሮ ከኣ፡ ተኹላ ዝበዝሐ ግዜ ንቘልዑ ከም ዘጥቅዑ ይፍለጥ። ናይዚ ቀንዲ ምኽንያት ድማ ኣብ ጥቓ ሰብ ስለዝቕመጥ’ዩ። በዚ ከኣ፡ ኣብ ልዕሊ ሰባት ድፍረት ይውስኹ’ሞ፡ ብፍላይ ኣብ ቈልዑ ሓደጋ የውርዱ። ዝብኢ፥ ካብቶም ብሰንኪ ሕሉፍ ጥሜት ንሰብ ዘጥቅዑ እንስሳታት ሓደ’ዩ። ተረፍ ሬሳ ሰብ ምብላዕ ሓደ ካብቲ ዝብኢ ሰብ ንኽበልዕ ዝደፍእዎ ጠንቂ ወይ ምኽንያት’ዩ። ዝብኢ፡ ብዝያዳ ንቘልዑ፡ ደቀንስትዮ፡ ወይ’ውን ሕልናኡ ንዘዕረበ ሰብ የጥቅዕ። ኵሎም ኣዛብእ ሓደገኛታት’ኳ እንተኾኑ፡ ብናዊ ሕብሪ ዘለዎም ግን እቶም ዝሓሹ ምዃኖም ይሕበር። ቡራይ ወይ ነብሪ ዝመስል ሕብሪ ዘለዎም ኣዛብእ ከኣ፡ እቶም ንደቂሰብ ኣዝዮም ሓደገኛታት ምዃኖም ይንገረሎም። ከልቢ፥ ከም ኩሎም በላዕቲ ስጋ እንስሳታት፡ ሓይሊ፡ ብርታዐ፡ ቅልጣፈን ንቕሓትን ዘለዎ እንስሳ’ዩ። ከም ኩሎም በላዕቲ ስጋ እንስሳታት’ውን ኣብ ሰብ ጕድኣት ከውርድ ይኽእል’ዩ። መጥቃዕቲ ከልቢ ልዕሊ ዅሉ ኣብ ከብትን ሰብን የጋጥም። እቲ ብኸልቢ ዝስዕብ ዝበዝሐ ሓደጋ ግን ብሰንኪ ዘይግቡእ ጠባይ ሰባት ዘጋጥም’ዩ። ከልቢ ምስቶም ካልኦት በላዕቲ ስጋ ኣወዳዲርካ ክርአ እንከሎ፡ ብዘውርዶ ሓደጋ እቲ ዝሓሸ እንስሳ ክበሃል ይከኣል። ምኽንያቱ፡ ከልቢ፡ ከም ካልኦት ኣራዊት ብጥምየት ተደፋፊኡ ኣብ ልዕሊ ሰባት ሓደጋ ኣየውርድን’ዩ። እዚ ማለት ግን፡ ምስ ሰባት ከምዝነብር መጠን፡ ጥንቃቐ ገይርካ ክተሓዝ ዘለዎ እንስሳ ዘቤት ምዃኑ ክዝንጋዕ ኣይግባእን።