coronavirus

new information about coronavirus

new information about coronavirus

ኣብዚ ግዜ’ዚ ኮሮና ቫይረስ ናብ ሓያሎ ሃገራት እናስፋሕፍሐ ይኸይድ ብምህላዉ ዓለምና ኣብ ከቢድ ሻቕሎት ወዲቓ ትርከብ። እቲ ሕማም ከየስፋፍሕን ዘውርዶ ጉድኣት ከይዓብን ኩሉ ህዝቢ ዓለም ብዛዕባ’ቲ ሕማም ግቡእ ኣፍልጦ ክህልዎ’ዩ ውድብ ጥዕና ዓለም ዘጠንቅቕ ዘሎ። ንስኻኸ ብዛዕባቲ ሕማም ዘለካ ኣፍልጦ ከመይ ዝበለ’ዩ? ትካላት ጥዕና ዝተፈላለያ ሃገራት፡ ህዝቢ ከይተሰናበደ ነቲ ሕማም ንምግታእን ንምጥፋእን ነናይ ገዛእ ርእሱ ጥንቃቐታትን ነፍሰ ምክልኻልን ክገብር ከም ዘለዎ’የን ዝጽውዓ ዘለዋ። እቲ ሕማም ካብቲ ንፈለማ ዝተራእየላ ሃገረ ቻይና ወጺኡ ናብ ካልኦት ሃገራት ይላባዕ ብምህላዉ እዚ ጻውዒት’ዚ ኩሉ ህዝቢ ዓለም ከስተብህለሉ ዝግባእ ሓቂ ኮይኑ ኣሎ። ክንገብሮ ዝግበኣና፦ ን20 ካልኢት ኣእዳውና ደጋጊምና ክንሕጸብ ይግባእ። ንደቀቕቲ ታህዋስያን ከጥፍእ ዝኽእል ብሕክምና ዝተለለየ ደረቕ ወይ ፈሳሲ ሳሙና ተጠቒምና ኣእዳውና ክንሓጽብ እዩ ዝምከር። = መግቢ ቅድሚ ምኽሻንና ወይ ምብላዕና፡ = ዓይኒ ምድሪ ድሕሪ ምጥቃምና፡ = ድሕሪ ፊጥ ምባልና፡ ወይ ምህንጣስናን ምስዓልናን ኣእዳውና ብዝግባእ ብማይን ሳሙናን ክንሕጸብ ይግበኣና። ኣእዳውና ብኸመይ ኣገባብ ንሕጸብ ኣእዳውና ክሳብ ማእከልን ፈላላዪን ኣጻብዕትና ብማይን ሳሙናን ኣጸቢቕና ክንፍሕፍሖ ንምከር። ክንገብሮ ዘይግበኣና፦ ዓይንና፡ ኣፍንጫናን ኣፍናን ደጋጊምና ክንተናኽፍ የብልናን – ኢድና ብማይን ሳሙናን ከም ዘይሓጸብናዮ ኣብ ዝስመዓና እዋን ብፍላይ። እቲ ንኮሮና ቫይረስ ዘመሓላልፍ ቫይረስ ምስ ዝለግበና፡ ገጽና በእዳውና ምሓዝ እቲ ቫይረስ ናብ ውሽጢ ሰብነትና ክኣቱ መንገዲ እዩ ዝረክብ። ክንገብሮ ዝግበኣና፦ ብዛዕባ ምልክታት ኮሮና ቫይረስ ግቡእ ኣፍልጦ ይሃልኻ። ምልክታቱ ምስ ናይ ኢንፍልወንዛ ዝመሳሰል እዩ። እቲ ሕማም፦ + ረስኒ ይገብረልካ፡ + የስዕለካ፡ + ሕጽረት እስትንፋስ የስዕበልካ እዩ። ኣብ መብዛሕትኦም ግዳያት ናይቲ ሕማም ጸረርታ ኣፍንጫ ቀልጢፉ ኣይርአን እዩ። ክንገብሮ ዘይግበኣና፦ በቲ ሕማም ክሳብ ዘይተለኸፍካ መሸፈኒ ኣፍንጫ (mask) ክትገብር ኣድላይነት የብሉን። መሸፈኒ ናይ ኣፍንጫ ወይ ናይ ገጽ ምውዳይ ንኻልኦት ሰባት እቲ ሕማም ዘመሓላልፍ ቫይረስ ከይለግቦ ይከላኸል እዩ። ጥዑይ እንከለኻ መሸፈኒ ምውዳይ ግና ብዙሕ ኣድላይነት የብሉን። ብደረጃ ዓለም መሸፈኒ ናይ ኣፍንጫ ልዑል ተጠላብነት ይረክብ ብምህላዉ’ውን ድሮ ሕጽረት ይርአ ከም ዘሎ እየን ገለ ማዕከናት ዜና ዘቃልሓ። እቲ መሸፈኒ በቲ ሕማም ንዝተለኽፉ ሰባት፡ ንሓካይምን ንኣለይቲ ሕሙማትን ምግዳፍ ኣገዳሲ እዩ። ክንገብሮ ዝግበኣና፦ ካብ 60 ዓመት ንላዕሊ ዝዕድሚኦምን ነቲ ሕማም ንምምዕባል ኣብ ተኣፋፊ ደረጃ ዝርከቡን ሰባት፡ ህዝቢ ብብዝሒ ኣብ ዝእከበሉ ከባቢ ካብ ምንቅስቓስ ክቑጠቡን ካልእ ተወሳኺ ጥንቃቐ ክገብሩን ይግባእ። ክሳብ ሕጂ ኣብ ዝተኻየዱ መጽናዕትታት ብሕማም ልቢ፡ ብዝተፈላለዩ ሕማማት ስርዓተ እስትንፋስ፡ ሕማም ሽኮርን ካልእ ሕዱር ሕማማትን ዝተጠቕዑ ሰባት ንሕማም ኮሮና ቫይረስ ዝያዳ ተኣፈፍቲ እዮም። ክንገብሮ ዘይግበኣና፦ ረስኒ ኣብ ዝስመዓካ እዋን ክትገይሽ የብልካን። ኣብ ጉዕዞ ማለት ኣብ ነፋሪት እንከለኻ ምስ ዝጽለኣካ’ውን ንኣባላት ናይታ ነፋሪት ካብ ምሕባር ኣይትቆጠብ። ኣብ ገዛኻ እንተኣቲኻ ድማ ብቕልጡፍ ንክኢላታት ሕክምና ክትውከስ ይግባእ። ክንገብሮ ዝግበኣና፦ ናበይ ትገይሽ ኣለኻ ክትሓስብ ይግባእ። እቲ ሕማም ድሮ ተራእዩወን ናብ ዘለዋ ሃገራት – ቻይና፡ ደቡብ ኮርያ፡ ኢጣልያ፡ ጃፓን፡ ኢራን ወዘተ ክትገይሽ የብልካን። ክንገብሮ ዘይግበኣና፦ በቲ ሕማም ብዙሕ ክትሻቐልን ክትርዕድን ኣይግባእን። ኣብዚ ደረጃ’ዚ ክኢላታት ሕክምና ብኮሮና ቫይረስ ናይ ምጥቃዕ ተኽእሎ ትሑት ምዃኑ እዮም ዝዛረቡ ዘለዉ። ግቡእ ቅድመ መጠንቀቕታ ምግባር – ንኣብነት ኣእዳውካ ብዝግባእ ምሕጻብ ካብቲ ሕማም ንምክልኻል የኽእል። ምልባዕ ኮሮና ቫይረስ ንምግታእ ክንገብሮ ዝግበኣና፦ ብገለ ኣጋጣሚ በቲ ሕማም ምስ እትልከፍ ወይ ካብ ኣባላት ስድራኻ ምስ ዝልከፉ ንምግትኡን ነቲ ግዳይ ንምውሻቡን ዘኽእል እኹል ቀረብን ምድላዋትን ክህልወካ ይግባእ። ኮሮና ቫይረስ ኣብ ህዋ/ ኣከባቢ ክሳብ ዝተወሰኑ ሰዓታት ወይ’ውን ክሳብ መዓልታት ከም ዝጸንሕ እዮም ሕክምናዊ ጸብጻባት ዘመልክቱ። ስለዚ፡ ከባቢኻ በቲ ሕማም ዝተለኽፈ ሰብ ምስ ዝህልዎ ብዝግባእ ከተጽርዮ ይግባእ። ብኸመይ ተጽርዮ ንክኢላታት ሕክምና ምውካስ የድሊ። በቲ ሕማም ዝተለኽፈ ሰብ ክገብሮን ክገብሮ ዘይብሉን። ክገብሮ ዝግብኦ፦ ረስኒ፡ ሰዓልን ሕጽረት እስትንፋስን ዝኣመሰሉ ምልክታት ምስ ዝረኣዩኻ ብቕልጡፍ ሓገዝ ክትሓትት ይግባእ። ኣብ ጥቓኻ ናብ ዝርከብ ትካላት ጥዕና ክትጎዪ የብልካን። እቲ ዝወሃብ ሕክምናዊ ሓገዝ ናይ ባዕሉ ኣገባብ ስለ ዘለዎ፡ ናብቲ ዘለኻዮ ገዛ ሓኪም ማለት ክኢላ ሕክምና ክትጽውዕ እዩ ዝግባእ። እዚ እቲ ሕማም ካብን ናብን ንኸይላባዕ ንምክልኻል ይሕግዝ እዩ። ክገብሮ ዘይግብኦ፦ ሓኪሙ ብዝሃቦ መምርሒ እንተዘይኮይኑ ናብ ግዳም ክወጽእ ኣይግባእን። ናብ ሕክምና ክኸይድ እንተኾይኑ’ውን ህዝቢ ብዝእከበሉ ከባቢ ክንቀሳቐስ የብሉን። ናይ ህዝቢ መጐዓዝያ ኣውቶቡስ ወይ ታክሲ ክጥቀም’ውን የብሉን። ክገብሮ ዝግብኦ፦ ኣብ ዝስዕለሉ እዋን ኣብ ክንዲ ኣፉን ኣፍንጫኡን ብኸብዲ ኢዱ ዝሽፍኖ፡ ብብርኪ ኢዱ ወይ ትሽትሹ ክሽፍኖ ይግባእ። እቲ ዝሰዓለሉ ወይ ፊጥ ዝበለሉ መንዲል’ውን ብቕጽበት ውሑስ መከላኸሊ ናብ ዘለዎ መጉሓፊ ክድርብዮ ይግባእ። በቲ ሕማም ዋላ ኣይንለኸፍ፡ ኣብ እንስዕለሉ ወይ እንህንጥሰሉ እዋን ብብርኪ ኢድና ወይ ትሽትሽና ክንሽፈን ከም ዘለና እዩ ዝንገር። ክገብሮ ዘይግብኦ፦ በቲ ሕማም ተለኺፍካ ከይትህሉ ምስ እትጥርጥር ወይ ከም እተለኸፍካ ምስ ዝረጋገጽ ምስ ስድራቤትካ ገጽ ንገጽ ክትራኸብ የብልካን። ካብኦም ተፈሊኻ ክትበልዕን ክትድቅስን ይግባእ። እንተተኻኢሉ ናይ በይንኻ ዓይኒ ምድሪ ክትጥቀም’ውን ይግባእ። ክገብሮ ዝግብኦ፦ በቲ ሕማም ተለኺፍካ ከም ዘለኻ ምስ እተረጋግጽ ወይ ምስ እትጥርጥር መሸፈኒ ኣፍንጫ ወይ ገጽ ክትወዲ ይግባእ። እቲ መሸፈኒ ንባዕሉ ብግቡእ ምስ ዘይትሕዞን እትጥቀመሉን ጠንቂ መተሓላለፊ ናይቲ ሕማም ክኸውን ይኽእል እዩ። ክገብሮ ዘይግብኦ፦ ኮሮና ቫይረስ ብቫይረስ ዝመጽእ ሕማም ብምዃኑ ባዕልኻ ጸረ-ባክተርያ መድሃኒት ክትወስድ ኣይግባእን።