Daniel Kish

Daniel Kish | ጥበብ መንካዕ ተጠቒሙ ከም ድላዩ ዝንቀሳቐስ ዓይነ-ስዉር

Daniel Kish | ጥበብ መንካዕ ተጠቒሙ ከም ድላዩ ዝንቀሳቐስ ዓይነ-ስዉር

እዚ ኣብ ስእሊ እትዕዘብዎ ዘለኹም ሰብ፡ ዳኒኤል ኪሽ ዝተባህለ ኣመሪካዊ ዓይነስዉር’ዩ። ካብቲ ዝነብረሉ ከተማ ናብ ካልእ ኣማኢት ኪሎ-ሜተራት ዝርሕቀቱ
ከተማታት ወይ ቦታታት ክንቀሳቐስ ኣብ ዝደልየሉ እዋን ድማ፡ ከምቶም ጥዑያት
ሰባት ብሽክለታ ወይ መኪና ይጥቀም። እንተኾነ እቶም ዓይነ-ስዉር ምዃኑ
ኣረጋጊጾም ዝፈልጡዎ ሰባት ኣዝዮም ውሑዳት’ዮም። ዕለታዊ ንጥፈታቱ ብዘይ
ዝኾነ ጸገም ከሰላስል ዝዕዘብዎ መብዛሕትኦም ሰባት ጥዑይ ደኣ’ምበር ዓይነ-ስዉር
ኣይመስሎምን። ቀሪቦም ምስ ተዓዘብዎ ግን ሻቡ ብሌን ኣዒንቱ ዝሳኣነ ሰብ ምዃኑ
የስተብህሉ’ሞ፡ ብሓይሊ ኣእምሮ ወዲ-ሰብ ብዙሕ ከስተንትኑ ይጅምሩ።
ኪሽ ገና ክውለድ እንከሎ’ዩ እዚ ስንክልና ኣጋጢምዎ። ካብ ማህጸን ወላዲቱ
ውጽእ ምስ በለ ክልቲኤን ብሌን ኣዒንቱ ረቲኖፕላስቶማ ብዝተባህለ ሓደገኛ
መንሽሮ ተጠቒዐን። ፍወሳ እንተረኸበ ናብ ሕክምና ኣምሪሑ። ሓካይም ድማ
ህይወቱ ከድሕኑ ክብሉ ንክልቲአን ብሌን የዒንቱ በጥቊሎም ብምጉሓፍ ባምቡላ ኣዒንቲ ሰዂዖም ኣፋንየሞ። እዚ ዝኸዉን ዘሎ ኣብ
መበል 13 ኣዋርሕ ዕድሚኡ’ዩ።
ሎሚ ኪሽ ወዲ 44 ዓመት ሰብኣይ ኮይኑ ኣሎ። ብጻዕቂ ተሽከርከርቲ ዓቕሉ ኣብ ዝጸበቦ መስመራት ከይተረፈ ብሽክለታን መኪናን
እናመርሐ ዕለታዊ ንጥፈታቱ የሰላስል። ዓይነ-ስዉር ክንሱ ከመይ ኣቢሉ ኣብ ጽርግያ ተሽከርከርቲ ክመርሕ ይኽእል? ክጋጮ ወይ
መስመሩ ስሒቱ ክጸድፍከ ኣይክእልን ድዩ? . . . ወዘተ ዝብሉ ማእለያ ዘይብሎም ሕቶታት ክለዓሉ ባህርያዊ’ዩ። ኮይኑ ግን ኪሽ ነዚ
ጸገማት’ዚ ንምውጋድ ሓደ ጥበብ’ዩ ዝጥቀም። ንሱ ድማ እታ ክትርኢ ዓቕሚ ዘይብላ መንካዕ ንምንቅስቓስ እትጥቀመሉ ‘ኢኮሎኬሽን
(echolocation) ዝባሃል ሜላ’ዩ። ንኣብነት ብሽክለታ ክዝዉር እንከሎ፡ ብመልሓሱ እናሻዕ ድምጺ ይፈጥር። እቲ ድምጺ ልክዕ ከምቲ
ሰባት ንምድሃይ ብኣጻብዕቶም ዝፈጥርዎ ናይ ቃዕታ ድምጺ’ዩ ዝጥዕም። እቲ ዝፈጥሮ ማዕበል ድምጺ ኣብ ካልኢት ልዕሊ 300 ሜተሮ
ይጓዓዝ። ኣብ ከባቢኡ ምስ ዝጸንሕዎ ደው ዝበሉ ነገራት ምስ ተጋጨወ ድማ መቓልሕ መሊሱ ብተመሳሳሊ ፍጥነት ናብ እዝኑ ይምለስ።
ብድሕሪ’ዚ ካብቲ መቓልሕ ተበጊሱ ኣብ ቅድሚኡ ኮነ ኣብ ጎድኑ እንታይ ከምዘሎ ብልክዕ ክርድኦ ይኽእል። ብቕድሚኡ ዘሎ ነገር
ሰብ ድዩ ወላስ መኪና ወይ’ውን ገረብ ፈላልዩ ከለልዮ ኣይጽገምን። ወላ’ውን ብግቡእ ንዘይተዓሸገት መኪና ከስተብህለላ ይኽእል’ዩ። እዚ
ጥራይ ዘይኮነ፡ እታ መኪና ካብኡ ክንደይ ሜትሮ ርሒቓ ኣላ’ውን ብልክዕ ክግምግም ኣየሸግሮን – ብመሰረት’ቲ ዝተዘርግሐ ዜና።
ክኢላታት ከምዝሕብርዎ፡ መንካዕ፡ ዶልፊንን ‘በሉጋ’ ዝተባህለ ዓሌት ዓሳ ነባሪን ኣብ ምንቅስቓሶም ነዚ ልዒሉ ዝተጠቕሰ ጥበብ
ክጥቀሙ እንከለዉ፡ ሰብ ግን ንኽጥቀመሉ ልዑል ብቕዓት ይሓቶ። ኪሽ፡ ማንም ሰብ ክሰምዖ ዘይክእል መቓልሕ ክሰምዕ ይኽእል።
ኣብ ሌጣ ጎልጎል ክፍጠር ንዝኽእል መንካዕ ጥራይ እትሰምዖ ትሑት መቓልሕ ይሰምዕ። “ምስ ኣድመጽኩ፡ ወላ’ታ ንእሽቶይ ደንጎላ
ንእትመልሰለይ መቓልሕ’የ ዝሰምዕ። እዚ ከኣ ድሕሪ ናይ ነዊሕ ዓመታት ጻዕሪን ድኻምን ዘማዕበልክዎ ክእለት’ዩ። ይብል።