Smart Chimp

Amazingly Smart Chimp Kanzi

Amazingly Smart Chimp Kanzi

ካንዚ ዝተባህለ ቺምፓንዚ(ዓሌት ህበይ’ዩ)፡ ኣብ 2005 ካብ ጆርጂያ ስቴት ዩኒቨርሲቲ ናብ ኦሃዮ መካነ-እንስሳታት ምስ ገዓዘ፡ ባዕሉ ሓዊ ኣናኺሱ መግቡ ከብስል ምኽኣሉ ኣብ እዋኑ ጉድ ተባሂሉሉ’ዩ። ካንዚ ኣዝዩ ጎራሕ ህበይ’ዩ። እዚ ወዲ 31 ዓመት ህበይ፡ ሓዊ ምንኻስ ጥራይ ዘይኮነ ዝተፈላለየ መብሰሊ ኣቑሑ ተጠቂሙ መግቡ ብምኽሻን ክምገብ ይኽእል። ካንዚ ዘይከም’ቶም ኣብ መኻርም ዝሰፈሩ ጓሶት፡ ኣጒለን ካልእ ኣሕምልትን ገሃጽሃጽ ኣብ ዝብል ጓህሪ፡ ስጋ ግን ኣብ ባዴላ ምጥባስ’ዩ ዝፈቱ። ብመሰረት ጸብጻባት “ደይሊ መይል”፡ ቅድሚ ሕጂ ስነ-ፍልጠተኛታት ኣህባይ ኣቑሑ ኣብ ምጥቃም ንዘለዎም ክእለት ክስንዱ’ኳ እንተኸኣሉ፡ ከም ናይ ካንዚ ናይ ገዛእ ርእሱ መግቢ ብወኒ ዘብስል ህበይ ግን ክሳብ ሕጂ ኣይተራእየን። ካንዚ’ምበኣር፡ ክርቢት ተጠቂምካ ሓዊ ምንኻስ ካብ’ቶም ናይ’ቲ መካነ-እንስሳታት ተመራመርቲ’ዩ ተማሂሩዎ። ብንእሽቶኡ እንከሎ Quest For Fire ዘርእስታ ፊልም ብተደጋጋሚ ከምእተዓዘበ’ውን ይንገረሉ። ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ካንዚ ንቴኮ ዝተባህለ ወዱ ባዕሉ ሓዊ ምንኻስ ይምህሮ ከምዘሎ’ዩ ጸብጻብ ደይሊ መይል ዝሕብር። ደቂ ሰብ ንባዕሎም ንሓዊ ክቆጻጸሩ ምስ ጀመሩ ወይ ድማ ኣብ ረብሓኦም ናይ ምውዓል ክእለት ምስ ኣጥረዩ፡ ኣመጋግባኦም ክመሓየሽን ሓንጎሎም ክሰፍሕን’ዩ ተራእዩ። ስልጡን ኣገባብ መራኸቢታት ብምምሃዝ ከኣ ንዓለም ዝያዳ ክመልኩዋ በቕዑ። ኣህባይ’ውን ካብ ደቂ ሰብ ብዙሕ ዝደሓሩ ከይኮኑ ይኽእሉ’ዮም። እዚ ናይ ካንዚ ፍሉይ ክእለት እምበኣር፡ ሓደ ካብ’ቶም ንሓቀኛ ዓቕሚ ሓንጎል ኣህባይ ዝመስከረ መርትዖ ኮይኑ ቀሪቡ ኣሎ።ካልእ ኣብ 2012 ኣብ መጽሔት Royal society of Biological Sciences ተሓቲሙ ዝወጽአ ውጽኢት ምርምር ከም ዘመልክቶ፡ ኣህባይ ብዳርባ ዕላማኻ ብልክዕ ናይ ምውቃዕ ፍሉይ ክእለት (ደቂ ሰብ ጥራይ ዘንጸባርቑዎ መለለዪ ጠባይ ኮይኑ’ዩ ጸኒሑ)፡ ምናልባት ኣብ ምብርባር ናይ’ቲ ንዘረባ ዝቆጻጸር ክፋል ሓንጎል ዝለዓለ ተራ ክጻወት ከምዝኽእል’ዩ ዝእመን።