ዓወት

ድሕሪ ክንደይ ጻዕሪ ኣብ ዓወት ክበጽሕ ኪኢለ

ድሕሪ ክንደይ ጻዕሪ ኣብ ዓወት ክበጽሕ ኪኢለ

– መጀመርታ እንቋዕ ደሓን
መጻእኪ። ናይ ሎሚ ዕድምቲ
ጋሻ ሰንበት ኰንኪ ኣለኺ’ሞ ምስ
ነብስኪ ዶ ከተላልይና?
• ዮርሳሌም ተስፋይ እበሃል።
1980 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተወሊደ።
ካብኡ ኣብ 1982 ድማ ናብ
ኤርትራ ምስ ኣደይን ክልተ
ኣሕዋተይን መጺአ። ኣብ ኤርትራ
ነዊሕ ከይጸናሕና ድማ በቲ ዝነበረ
መግዛእቲ ብሰላም ክትነብር ኣዝዩ
ኣጸጋሚ ስለዝነበረ ምስ ኣደይን
ክልተ ኣሕዋተይን ኣብ 1985
ንሱዳን ንምኻድ ተበጊስና። ሽዑ
እዝከረኒ ኣብ ኣግማል ተሰቒልና
ኣደይ ልዌት ተኸዲና ልክዕ ነቶም
ቀጻሊ ኣብ’ቲ ግዜ እቲ ንሱዳን
ዝመላለሱ ዝነበሩ መሲልና ኢና
ክንሰግር ፈቲንና። ግና ኣደይ
ዝረስዓታ ናይ እዝኒ ኩትሻ ኣብ
እዝና ምስ ረኣዩ ‘ንስኹም ዎንቤደ
ኢኹም ኢሎም ኣፈራሪሖምናን
ኣይትሓልፉን ኢኹም’ ኢሎም
ከልኪሎምናን ነይሮም። ደሓር
ኣብ ኢድና ንዝነበረ ኣዋርቕ ናይ
ኣደይ። ናይ ኢድ ሰዓት። ገንዘብን
ሂብና ኢና ንሱዳን ሰጊርና። ኣብ
ሱዳን ምስ በጻሕና ኣቦይ ኣቐዲሙ
ካብ ኢትዮጵያ ናብ ሱዳን። ካብ
ሱዳን ናብ ጀርመን ካብኡ ድማ
ናብ ኣመሪካ ኣትዩ ስለዝነበረ። ንሱ
ስሒቡና ናብ ኣመሪካ ኣብ ሓጺር
ግዜ ኢና ኣቲና ማለት’ዩ።
– ኣመሪካ ድሕሪ ምእታውኩም
እንታይ ኢኹም ገይርኩም. .
ይዝከረኪ ዶ?
• እወ ጽቡቕ ገይሩ እዩ
ዝዝከረኒ። ንኣመሪካ ኣብ 1986
ምስ ኣተና ስድራና ናብ ትምህርቲ
እዮም ተቐላጢፎም ኣእትዮምና።
ኣብ ትምህርቲ ኣዝዮም እዮም
ግዱሳት ነይሮም። ስለ’ዚ ሰለስተና
ኣሕዋት ክንመሃር ጀሚርና
ማለት’ዩ። ኣብቲ መጀመርታ
ትምህርቲ ምስ ጀመርና እቲ ኣዝዩ
ዘጸግመና ዝነበረ ነገር እንተነይሩ
ቋንቋ ዘይምፍላጥ’ዩ። ብዘይካ’ዚ
ጸለምቲ ብምዃና ኣዝዩ በዳሂ’ዩ
ነይሩ። ክረዳደኣናን ክሕግዘናን
ዝኽእል’ውን ኣይነበረን። ስድራና
ዝተማህሩ ኣይነበሩን። ሰናይ ድሌትን
እቲ ንሳቶም ዝኸሰርዎ ዕድል ኣባና
ክድገም ይደልዩ ስለዘይነበሩን
ጥራይ እዮም ተቐላጢፎም ኣብ
ትምርህቲ ኣእትዮምና። ብዘይካ’ዚ
ኣብ ኣመሪካ ምስ ኣተና ናብራ’ውን
ኣዝዩ’ዩ ከቢዱና። ኣቦና ንዓና
ካብ ሱዳን ናብ ኣመሪካ ከሰጋግር
ዝነበሮ ገንዘብ ስለዝወደኦ ወላ
ሓደ ኣይነበረናን። ብሓገዝ ኣብ
ጐረባብትና ዝነበሩ ሰባት ንናበር
ከምዝነበረና’ውን እዝከረኒ። ስለ’ዚ
ድማ ኣብ ኣመሪካ። ህይወትና
ምምራሕ ብኸምዚ መገዲ ሓደ
ኢልና ጀሚርና። እዚ ካብቲ ጽቡቕ
ገይሩ ዝዝከረኒ’ዩ። ብፍላይ ጐረቤትና
ዝነበረት ጸላም ኣመሪካዊት ዋላ
ኣብ ትምህርቲ እያ ትተሓጋገዘና
ነይራ። ከምዚ እናበልና ድማ ነቲ
ህይወት ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ
እናለመድናዮ ከይድና።
– ዝቐጸለ ኸ ከመይ ነይሩ?
• ዝቐጸለ ኣብ ትምህርቲ ከቢድ
ዝዀነ ጻዕሪ የካይድ ነይረ። እቶም
ተመሃሮ ንፉዓት ብምንባሮም ምስኦም
ክትቅጽል ድማ ተወዳዳሪ ምዃን
ስለዝሓትት ኒሕ’ውን ይሕዘካ’ዩ።
ኣብ ገለ ደረጃ ክበጽሕ ኣለኒ ዝብል
ዕላማ ኣብ ውሽጥኻ ኣሎ። ስለዚ
ሓያል ዝዀነ ጻዕሪ ኣካይደ ናብ
ዝለዓለ ደረጃ ጉዕዞይ ንምቕጻል።
ከምዚ እናበልኩ ድማ ናይ ካልኣይ
ደረጃ ትምህርተይ ዛዚመ። ደሓር
ብ ተ ወ ሳ ኺ ’ ው ን ፡ ን ኣ ሕ ዋ ተ ይ
ይሕግዘን ነይረ። ኣብ ትምህርቲ
ልዑል ውጺኢት ከመዝግባ – ኣነ
ካብአን ዝሓሽኩ ስለዝነበርኩ። ወላ
ኣብ’ቲ ከባቢና ኣብ ዝተሓተ ደረጃ
ትምህርቲ ንዝነበሩ ይሕግዞም
ነይረ። ምኽንያቱ እቲ ኣነ ኣብ
ንእስነተይ ዝሓቶ ዝነበርኩ ሓገዝ
ኣይርስዖን’የ።
– ቀጽሊ ይሰምዓኪ ኣለኹ. .
• ሕራይ። ደሓር ናይ ‘ስኮላርሺፕ’
ዕድል ተዋሂቡኒ። ንሓሙሽተ ዓመት
ናይ ‘ባዮከሚስትሪ’ ትምህርቲ
ኣብ ሓደ ኮሌጅ ወሲደ። ሽዑ
ናይ እስኮላር ሽፕ ዕድል ክወሃበካ
እንተተዀይኑ፡ ካብ ስድራ ቀዳማይ
ናብ ኮሌጅ ዝተጸምበርካ እንተዀንካ፡
ነጥብኻ ልዑል እንተዀይኑ፡ ከምኡ
ድማ እቲ መሪጽካዮ ዘለኻ ሞያ
እዩ ዘጠቓልል ነይሩ። ስለዚ ኸኣ
እብ ገዛና ፋልመይቲ ናብ ኰለጅ
ዝኣተኹ ብምንባረይ ዕድል
ተዋሂቡኒ። ኣብ ናይ ትምህርቲ ግዜ
ብዙሕ ብድሆታት’ዩ ነይሩ። ጸላም፡
ኣነ ጥራይ’የ ነይረ። ተወሳኺ’ውን
ጓል ምዃነይ እቲ ትምህርቲ ንባዕሉ
ብዙሕ ጻዕሪ ዝሓትት’ዩ። ዳርጋ
ይድቕስ’ውን ኣይነበርኩን። ግዜ
ዝበሃል ኣይነበረንን። ግና ነኺሰ
እዘን ሓሙሽተ ዓመት ወዲአየን –
ተዓዊተ ኸኣ።
ብድሕሪ እዚ ጉዕዞይ ናብ ናይ
መጽናዕቲ ምርምር’ዩ ኰይኑ። ብዛዕባ
መስበርቲ ኣዕጽምቲ ዝምልከት. .
ከመይ ገይርካ ንዝተሰብረ ዓጽሚ
ትጽግኖ? ዝብል’ዪ። ነዚ ድማ ምስ
ሓደ ፕሮፈሰር ከም ተሓጋጋዚት
ብምዃን እሰርሕ ነይረ። እቲ
ምርምር ኣብ ኣናጹ ኢና ነካይዶ
ነይርና ዝተሰብረ ዓጽሚ ድሕሪ
ክንደይ ክጽገን ይኽእል? ብኸመይ
መገድን ኣብ ዝብል’ዩ እቲ
ምርምር ዝነበረ። ድሕሪ ናይ
ሰለስተ ዓመት ስርሐይ
ግና ናብ ትምህርቲ እየ
ተመሊሰ። ትምህርቲ ናይ
ምቕጻል ክቱር ድሌት
ስለዝነበረኒ በቲ ኣጥረዮ
ዝነበርኩ ዓቕሚ’ውን
እብርትዓኒ’ዩ። ዝብል
ግምት ኣይነበረንን። ስለዚ
ድማ ትምህርቲ ቀጺለ።
ኣብዚ፡ ምርምር
ዘካይደሉ ዝነበርኩ ግዜ
ድማ‘የ ብዛዕባ ሃገረይ
ክፈልጥ ዝጀመርኩ።
ምኽንያቱ ቅድመኡ
ኣብ ትምህርቲ‘የ ነይረ።
ደሓር ግን እተን ሰለስተ
ዓመት ዝነበራ ግዜ ናይ
ስራሕ ብምንባረን ምስ
ኤርትራውያን ኣሕዋተይ
ብዛዕባ ሃገረይ ክፈልጥ
ናብ መንእሰያት ህ.ግ.ደ.ፍ
ተጠርኒፈ። ኣባል’ቲ ውዳበ
ዝኾንኩሉ ምኽንያት፡
ኣብ ዘይዓድኻ ምስ
ከድካ ብውልቂ ዘይዀነ
ብጥርኑፍ ኢኻ ትሓስብን ትሰርሕን።
‘ኣነ ኤርትራዊት’የ’ ኢኻ ትብል።
ስለዚ ድማ መን ኢኻ? ካበይ
መጺእካ? ታሪኽካን ባህልኻን
ክትፈልጥ ኣለካ። ኣቐዲሙ ግዜ
ኣይነበረንን። ግዜ ምስ ረኸብኩ
ስምዒት ናይ ሃገር’ውን ነይሩኒ።
ምኽንያቱ ካብ ኤርትራ’የ ከይደ።
ኩሉ እርደኣኒ ነይሩ። ወላ ቈልዓ
እንተነበርኩ እቲ ስእሊ ግና ኣብ
ርእሰይ ኣሎ – ክሳብ ሕጂ። ብዘይካ
እዚ ኣብ ሱዳን ከለና’ውን ጉጅለ
ባህልታት መጺኦም የዘናግዑናን
ብዛዕባ ዝካየድ ዝነበረ ቃልሲ
ይሕብሩናን ብምንባሮም ኣፍልጦ
ነይሩና’ዩ። ናይቲ ሽዑ ዝርእዮ
ዝነበርኩ ምንቅስቓሶም። ክዳኖም።
ምስሎምን ኣብ ሓንጎሎይ ኣሎ
ኣይርስዖን’የ።
ሓደ ግዜ ከዕልለኪ ኣብ ኣመሪካ
መጀመርታ ዝኣተናሉ ሓንቲ
ኣምሓረይቲ ጐረቤት ነይራትና።
ናብ ገዛና ሓንቲ ናይ ሓደ ተጋዳላይ
ስእሊ ሒዛ መጺኣ. . ዝገዝኣለይ
ስኢነ እሞ ንስኺ ሰባት ትፈልጢ
ኢኺ. . ሽጥለይ ኢላታ ነደይ። ኣነ
ነታ ስእሊ ምስ ረኣኽዎ እዚኣ ናይ
ተጋዳላይ ስእሊ’ያ ኢለያ። እዝከረኒ
ጓልኪ ወንቤደ’ያ። ወንቤደ ኢላ
ጸሪፋትኒ ኤርትራ ኣብ ካርታ ዓለም
ከማን የላን. . ናይ ተጋዳላይ
ሰእሊ ትብሊ? ኢላትኒ። ወላ ኣብ
ካርታ ኣይትሃሉ ኣብ ልበይ ግን
ኣላ። ኣብ ካርታ ድማ ክትህሉ’ያ
ኢለያ። ስለ’ዚ ብዛዕባ ኤርትራ
ክፈልጥ ህንጡይነጥ ማራ ነይሩኒ።
“ድሕሪ ክንደይ ጻዕሪ ኣብ ዓወት ክበጽሕ ኪኢለ”
ፕሮፈሰር ዮርሳሌም ተስፋይ
ስለዚ ግዜ ምስ ረኸብኩ ናብኡ
ተጠርኒፈ ማለት’ዩ።
– እሞ እንታይ ንጥፈታት
ተካይዱ ነይርኩም?
• ኣነ ካብ’ቶም ምሳይ ዝመሃሩ
ዝነበሩ መማህርተይ ናብኡ
እናወሰድኩ ብዛዕባ ኤርትራ
ንኽፈልጡ ካልእ ድማ ዝተፈላለየ
ትምህርታውን ሞያውን ሰሚናራት
የካይድ ነይረ። ነቶም ጸለምቲ
ኣመሪካውያን’ውን ምሳና ነሳትፎም
ነይርና። ተወሳኺ’ውን ንሕና ኣብ
ናቶም ንሳተፍ ነይርና። ተሞክሮ
ምልውዋጥ። ብዛዕባ ታሪኽካን
ባህልኻን ምልላይን ዝተፈላለየ
መደባት ነካይድ ነይርና። ንቕሓት
መንእሰይ ንምብራኽ ኣብ ጉዳይ
ሃገሮም ኣፍልጥኦም ንምዕባይ።
ቋንቋኻ ምፍላጥ። ታሪኽካ ምፍላጥ።
ኣብ ሃገርካ ተራኻ ምጽዋት። ጸላዊ
ምዃንን ኣብ ዝብሉ ኢና ንጥፈታት
ነካይድ ነይርና።
– በሊ ናብ ትምህርትኺ
ክንምለስ. . ደሓር ትምህርቲ
ክቕጽል መዲበ በጺሕና ነይርና. .
– እወ ደሓር ትምህርቲ ናይ
p.h.d ንምውሳድ ናብ ሓደ ኮሌጅ
ኣትየ። ደሓን ዝዀነ ነጥቢ ነይሩኒ።
ተወሳኺ’ውን ነቲ ንሰለስተ ዓመት
ዝወሰድክዎ ናይ መጽናዕቲ
ትምህርቲ ስለዝሓገኒ ኣብ 2006
ክሳብ 2011 ንሓሙሽተ ዓመት
ተማሂረ። እቲ ትምህርቲ ኣዝዩ
ብዙሕ ጻዕሪን ብድሆታትን
እዩ ነይርዎ። ኣነ ጥራይ ጸላም
ምስኦም ይምሃር ነይረ። ንሱ ጥራይ
ዘይኰነ ጓለንስተይቲ’ውን ምሳይ
ኣይነበረትንን። በይነይ’የ ነይረ ከምቲ
ኣቐዲመ ዝገንመትክዎ ኣይኰነን።
ኣዝዩ’ዩ በዳሂ ነይሩ። እቶም
ተማሃሮ ምሳይ ዝነበሩ’ውን ኣዝዮም
ንፉዓትን ተወዳደርትን ብምንባሮም
ሓያል ጻዕሪ ከካይድ ነይሩኒ።
ማዕረኦም ንምስጓም ይድቕስ’ውን
ኣይነበርኩን። ግዜ ዝበሃል ኣይነበረን።
ግን ዕላማ እንተተለካ ዝገጥመካ
መሰናኽላት’ውን ኣይርድኣካን’ዩ።
ክሰግሮ ኣለኒ ዝብል ኒሕ’ውን
ስለዝሕዘካ ኣብ መወዳእታ ድሕሪ
ክንደይ ጻዕሪ ኣብ ዓወት ክበጽሕን
ክዛዝሞን ኪኢለ።
– እሞ ብመዓርግኪዶ
ክንጽውዓኪ ፕሮፈሰር ዮርሳሌም፡
ስለምንታይ ኢኺ ሕጂ ናብ
ኤርትራ ክትመጺ ወሲንኪ?
• ጸገም የለን ሰላም ብደስ
ዝበለኪ ክትጽውዕኒ ትኽእሊ ኢኺ።
እወ ሕጂ መምጽእየይ ምኽንያት
ኣቐዲሙ ግዜ ኣይነበረንን። ኣብ
ትምህርቲ ብምንባረይ ካብ ቈልዓይ
ከለኹ ድማ ተማሂረ ናብ ዓደይ
ከይደ ገለ ከበርክት ኣለኒ ዝብል
ሕልሚ ነይሩኒ። ስለዚ ምስ ወዳእኩ
ቀልጢፈ ናብ ዓደይ ክመጽእ ወሲነ።
ምኽንያቱ ስራሕ እንተጀሚረ ግዜ
ኣይክረክብን’የ። መማህራነይ ሕጂ
ናብ ዓደይ ክኸይድ’የ ክብሎም
ከለኹ እዚ ኹሉ ኣምሂርናኪ ንዓና
ከይሰራሕኪ ብዓድኺ ክትጅምሪ
ይብሉኒ ነይሮም። ነቲ ናይ ቈልዓይ
ሕልሚ ክዉን ንምግባር ድማ’የ ኣብ
ወርሒ 10 ናይ 2012 ናብ ዓደይ
መጺአ። ምኽንያት መምጺኢየይ
ንምትግባር ድማ ናብ ዲን ኮለጅ
ኦሮታ ከይደ። ንሓደ ዓመት ክሰርሕ
ከም ዝመጻኩ ሓቢረዮ። ሕጂ ኣብ
ሕክምና ኦሮታ ንዘለዉ ተማሃሮ
ቀደማይ ዓመት ይምህር ኣለኩ።
– እሞ ሕልምኺ ተተግብሪ
ምህላውኪ ከመይ ይስምዓኪ?
• ኣዝዩ ሓጎስ እስምዓኒ።
ብዓቕመይ ገለ የበርክት ኣለኹ።
ኢለ’ውን ውሽጣዊ ቅሳነት ክስምዓኒ
ጀሚሩ ኣሎ። ኣብ ዓደይ ምስ
ሕብረተሰበይ ይነብር ምህላወይ
ኣዝየ ፈተዮ። ኣብ ዝተፈላለዩ ናይ
መንእሰያት ንጥፈታት’ውን ተሳቲፈ
ኣለኹ። ካብ ከተማ ወጻኢ ንዘለዋ
ዓድታት ታሪኻዊ ቦታታት ካብ
ብእዝነይ ሓሊፈ ብዓይነይ ክርእይን
ንፋስ ዓደይ ከስተማቕርን በቒዐ
ኣለኹ። ኣዝየ ድማ ሕጉስቲ’የ –
ጽቡቕ ግዜ ምስ ህዝበይ እሕልፍ
ብምህላወይ።