እዋናዊ ሓበሬታ | ምምሕዳር ባይደን

ምምሕዳር ባይደን፡ ኣብ ክረምቲ ናይዚ ዓመት ናብ ኣፍሪቃ ዝዓለመ ሓድሽ ስትራተጂ ክኽተል ምዃኑ ድሕሪ ምእዋጁ ካብ ዕለት 13-15 ታሕሳስ፡ ዋዕላ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃን ኣመሪካን ኣብ ዋሺንግቶን ኣቃኒዑ ኣሎ። ከም’ዚ ዓይነት ርክባት ሓድሽ`ኳ እንተዘይኰነ፡ ኣብ’ዚ ዋዕላ ግን ነቲ ምምሕዳር ባይደን ብኸቢድ ኣባላሽዩዎ ዝጸንሐ፡ ኣብ ክልተኣዊ ምትእምማንን ሽርክነትን ዘይተመሰረት ዝምድና ሃገራት ኣፍሪቃን ኣመሪካን ቅኑዕ መስመር ንምትሓዙ ከቢድ ከም’ዝዀነ እዩ ዝግለጽ። ጽልዋ ኣመሪካ ኣብ ዓለም ብፍላይ ድማ ኣብ ልዕሊ ላቲን ኣመሪካ፡ ኢንዶ-ፓሲፊክ፡ ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ካብ ግዜ ናብ ግዜ እዩ ከንቈልቁል ጸኒሑ። ብኣንጻሩ፡ ቻይናን ካልኦት መቀናቕንቲ ኣመሪካን፡ ኣብዞም ዝተጠቕሱ ከባቢታት ልሉይ ቍጠባውን ስትራተጂካውን ጽልዋ ክፈጥራ ጸኒሐን’የን። ነዚ ዝሕታለ ጽልዋ ኣመሪካ ንምፍዋስ ምምሕዳር ባይደን ዝተፈላለዩ ፈተነታት ከካይድ ጸኒሑ እዩ። እዚ ሓድሽ ምጉዝዛይ ኣመሪካ ከኣ መቐጸልታ ናይ’ቲ ምምሕዳር ባይደን ጽልዋ ኣመሪካ ንምትርናዕ ከካይዶ ዝጸንሐ ጻዕርታት እዩ። ኣብ ዝሓለፉ 20 ዓመታት ቻይና፡ ኣብ ልዕሊ ኣፍሪቃ ዘለዋ ጽልዋ ብናህሪ እዩ ክዓቢ ጸኒሑ። እዚ ዕድላት ኩለን ሃገራት ምዕራብ ዋላ`ውን ነተን መግዛእቲ ብዝፈጠረለን ዕድል ተጠቒመን ኣብ ኣፍሪቃ ብቐሊሉ ጽልዋ ከሕድራ ዝፍትና ዓዲ-እንግሊዝን ፈረንሳን መንጢሉ ዝተሃንጸ ጽልዋ በይጂንግ፡ ሓደ ካብቲ ንዋሺንግተን ብፍሉይ ዘቘጥዕን ዘሻቕልን እዩ። ፈረንሳ፡ ብስም ፕሮጀክት “ፍራንክኣፍሪቅ”   ኣብ ልዕሊ ግዝኣታ ዝነበራ ከም በዓል ማሊን ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃን ብፍላይ፡ ኣብ ልዕሊ ሰፊሕ ዞባ ሳሕል ድማ ብሓፈሻ ዝነበራ ጽልዋ ኣብዞም ዝሓለፉ ቀረባ ዓመታት ቀሊል ዘይኰነ ብድሆ ከጋጥሞ ተራእዩ እዩ። ናይ’ዚ መኽንያት ከኣ፡ ህላወን ጽልዋን ሩስያ ኣብዘን ሃገራት እናሓየለ ብምኻዱ እዩ። ከም ቶጎ፡ ጋቦንን ሩዋንዳን ዝኣመሰላ ካልኦት ኣብ ዓንኬል ጽልዋ  ፈረንሳ ዝነበራ ሃገራት እንተዀና’ውን ዝምድናአን ናብ ዓዲ-እንግሊዝን ቻይናን ገጹ እዩ ዝዛዙ ዘሎ። ቻይና፡ ገዚፍ ለቓሕ ብምሃብን ዓበይቲ ትሕተ-ቅርጻውን ቴክኖሎጂካውን ፕሮጀክታት ኣብ ምህናጽን ዝተኸተለቶ ሜላ፡ ከም ኣመሪካ ዝኣመሰላ ካልኦት ተሃላለኽቲ ሃገራት ብቐሊሉ ክብድህኣ ኣየኽኣለንን። እዚ ቻይና ኣብ ኣፍሪቃ እትገብሮ ዘላ ገዚፍ ወፍሪ ንሃገራት ኣፍሪቃ ብገለ ሸነኹ ሩፍታ ዝህብ እዩ። ግደ ሓቂ ብምኽንያት ኮቪድ-19ን ካልኦት ምስ’ኡ ዝተኣሳሰሩ ንቍጠባ ዝሃስዩ ባእታታትን ተወሲኽዎ፡ ሃገራት ዕዳአን ኣብ ምኽፋል ክጽገማ ተኽእሎ ስለዘሎ መዘዝ ከይህሉዎ ስክፍታ ኣሎ። ይኹን`ምበር ዋላ’ውን ኣብ ግዜ ኮቪድ-19፡ ኣብ 2021 ኣብ መንጎ ኣፍሪቃን ቻይናን ዝተኻየደ ንግዳዊ ልውውጥ፡ ካብ ቅድሚኡ ዝነበረ ዓመት ብ35% ዕቤት ብምርኣይ ናብ 254 ቢልዮን ዶላር ኣመሪካ ክዓርግ እዩ ተራእዩ። ሓደ ካብቲ ንቻይና ዘዐውታ ዘሎ ኣካይዳ፡ እታ ሃገር ብስም ዲሞክራሲን ሰብኣዊ መሰልን ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ሃገራት ጣልቃ ከይኣተወት፡ ንትሕተ-ቅርጺ ልምዓት ጥራይ ቀደማነት ሂባ ብምስራሓ እዩ። እዚ ኣካይዳ ንውልቀ-መለኽቲ ዝበሃሉ መራሕቲ ዘርብሕ ምዃኑ እዩ ክስበኽ ዝፍተን። ይኹን`ምበር ዋላ`ኳ ኣብ ዝሓለፉ 2 ዓመታት ተኻተተልቲ ዕልዋ መንግስታት ኣብ ሃገራት ኣፍሪቃ እንተተራእዩ፡ ቻይና እትኽተሎ ዘላ ሜላ ንስትራተጂ ኣመሪካ ኣብ ምምዝማዝን ምብዳህን ዕውት ምዃኑ እዩ ተራእዩ ዘሎ። ሓቂ ንምዝራብ፡ ኣመሪካ ኣርማ ወይ ቀንዴል ሰብኣዊ መሰላት ኣይኰነትን። ኣብ ጥቓኡ`ውን ቀሪባ ኣይትፈልጥን። ብኣንጻሩ ኣመሪካ ኣብ ክንዲ ሰብኣዊ መሰላት ጂኦፖለቲካዊ ረብሓኣ ብምቕዳም እትፍለጠሉ ነዊሕ ታሪኽ ዘለዋ ሃገር እያ። ብኣንጻር እቶም እትሰብከሎም “ኣድማሳዊ ክብርታት” እትብሎም ኣምራት ዲሞክራሲ ከኣ፡ ረብሓታታ ኣብ ምውሓስ እያ ክትቀዳደም ጸኒሓ። ሎሚ’ውን እንተዀነ ቆርበት ዲሞክራሲ ተኸዲና ምስ ሃገራት ኣፍሪቃ ክትገብሮ እትፍትን ዝምድና ኣይኰነን ንኣፍሪቃ ንኣመሪካ`ውን ዘርብሕ ኣይክኸውንን እዩ። ኣብዚ ክዝንጋዕ ዘይብሉ ሓደ ርጉጽ ነገር ግና፡ ኣፍሪቃ ምስ ሃብታማትን ጸለውትን ሃገራት እትገብሮ ሽርክነት ውጽኢታውን፡ ንህዝባ ብኣድማዕነት ዘርብሕን ምእንቲ ክኸውን ተራ ውርጹጽ ምሕደራ ኣዝዩ ልዑል እዩ። ምምሕዳር ባይደን፡ ኣብ ጉዳይ ዝምድና ኣፍሪቃን ኣመሪካን ደቂሱ እዩ ጸኒሑ። ምናልባት መበራበሪ ቃጭል የድልዮ ነይሩ እንተዀይኑ ከኣ፡ ኣብ ፍለማ ናይዚ ዓመት ኣመሪካ ኣብ ጉዳይ ኲናት ሩስያን ዩክረይንን ዲፕሎማስያዊ ክሳራ ከጋጥማ ከሎ እኹል ደወል ምብርባር እዩ ነይሩ። ኲናት ሩስያን ዩክረይንን ድሕሪ ምጅማሩ ኣመሪካ፡ ኣባልነት ሩስያ ካብ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ንምድስካል ንዘቕረበቶ እማመ፡ ውሳነ ንምሃብ ድምጸን ዝሃባ ሃገራት ኣፍሪቃ ንኣመሪካ ኣሕፊረንኣ እየን። ካብተን ንልዕሊ ሓደ ርብዒ ቁጽሪ ኣባል ሃገራት ሕቡራት ሃገራት ዝውክላ 54 ሃገራት ኣፍሪቃ፡ 10 ሃገራት ጥራይ እየን ንድሌት ኣመሪካ ደጊፈን። ካልኦት 9 ሃገራት ነቲ ውሳነ ክነጽጋ እንከለዋ እተን ዝተረፋ ድማ ወይ ድምጺ ካብ ምሃብ ዝተዓቀባ ወይ ድማ ኣብቲ ኣኼባ ዘይተቐልቀላ እየን ነይረን። እቲ ዝኸፍአ ውርደት ንኣመሪካ ድማ፡ እታ መሓዛይ እትብላ ደቡብ- ፍሪቃ እንተዀነት’ውን ንኣመሪካ ንምድጋፍ ኢዳ ሓፍ ኣየበለትን። ምምሕዳር ባይደን ሕጂ ከም’ዝብሎ ዘሎ፡ ነቲ ምምሕዳር ኦባማ ዝምድና ኣመሪካን ኣፍሪቃን ንምሕያል ኣብ 2014 ናይ ፈለማ ዋዕላ ሃገራት ኣፍሪቃን ኣመሪካን ብምክያድ ዝጀመሮ መደብ ዳግማይ ንምብርባር እዩ ተበጊሱ ዘሎ። እቲ ልሙድ “ንዓይ ጥራይ ስምዑኒ” ዝሕመረቱ ኣካይዳ ኣመሪካ ተሪፉ፡ ሃገራት ኣፍሪቃ ናይ ገዛእ-ርእሰን ኣጀንዳ ብናጽነት ዘዐውታሉ፡ ኣብ ሓባራዊ ረብሓን ምክብባርን ዝተሰረተ ዝምድና ኣብ ምፍጣር ክሰርሕ ምዃኑ ከኣ ይዛረብ ኣሎ። ብዘይካ`ዚ እቲ ምምሕዳር ኣብ ክንዲ መምህር ጥራይ ዝኸውን ንመሻርኽቱ ሃገራት ጽን ኢሉ ክሰምዕን ዘላቒ ምዕባለ ክፈጥሩ ዝኽእሉ ፖሊስታት ናይታ ኣህጉር ከም’ዝድግፍን ንዝበለጸ ረብሓ ኣፍሪቃ ከምዝሰርሕን መብጽዓ ኣትዩ ኣሎ። በዚ መንፈስ`ዚ እምበኣር፡ ኣብዚ ዋዕላ ኣመሪካ ብዛዕባ ቻይና ኣልዒላ ክትዛረብ ኣይኰነትን። ሰበ-ስልጣን ኣመሪካ ክብሉዎ ከም’ዝቐነዩ፡ ሃገራት ኣፍሪቃ ምስ መን ከም ዝውግና ኣይክሕተታን እየን። ይኹን’ምበር ኣመሪካ፡ ብዓይኒ ኣፍሪቃ ብዘይጸቕጢ ተመራጺት ንኽትከውን ክትጽዕር ምዃና እዮም ዝሕብሩ። ኣመሪካ ንሃገራት ኣፍሪቃ ብኸምዚ ኣገባብ ክትቀርበን ምውሳና ጥበብ እዩ ክበሃል ይከኣል። እቲ ምኽንያት ከኣ፡ እዘን ሃገራት ምስ መን ከም ዝውግና እንተዝሕተታ ምናልባት እተን ዝበዝሓ ንቻይና ምመረጻ። ሃገራት ኣፍሪቃ ብገዛእ-ፍቓደንን ብዘይ ዝዀነ ጸቕጥን ቅድመ-ኩነትን ንኣመሪካ ከም መሻርኽተን ንኽሓርያኣ፡ ቅድም ቀዳድም ኣመሪካ ነቲ ምስ ኣፍሪቃ ዘለዋ ዝምድና ንምሕያል ብውሕዱ ከም’ቲ ቻይና እትገብሮ ብተወፋይነት ክትሕዞ ኣለዋ። እንተዀነ ግና፡ ኣመሪካ ነዚ ካልኣይ ዋዕላ ሃገራት ኣፍሪቃ ድሕሪ 8 ዓመት ናይቲ ቀዳማይ ዋዕላ እያ ጸዊዓቶ። ኣብ ውሽጢ’ዚ 8 ዓመት`ውን ንኹነታት ናይቲ ዝምድና ንምክትታልን ሃነጽቲ ስጉምትታት ንምውሳድን ዝጥቀስ ስራሕ ኣይተሰርሐን። ብኣንጻሩ ሃገራት፡ ኣፍሪቃ ምስቲ ን”ኣፍሪቃ ጎድፍ” ክብል ዝዘረለፈ ዶናልድ ትራምፕ ዝምድና ንምትዕርራይ ፈቲነን ኢየን። እንሆ ሕጂ ከኣ ምምሕዳር ባይደን ነታ ንነዊሕ ዓመታት ኣግሊሉዋ ዝጸንሐ ኣፍሪቃ፡ ነቶም ጽባሕ ጽባሕ ዝራብሑ ዘለው ጸገማታ ንምብዳህ ክንሕግዝ ኢና ይብል ኣሎ። ክፍሊ ምክልኻል ኣመሪካ ዘስፈሮ ዝርዝር ብድሆታት ኣፍሪቃ ከም ዘመልክቶ፡ ፖለቲካዊ ዘይርጉእነት፡ ሰላም ዝዘርጉ ዕጡቓት ጉጅለታት፡ ምንቁልቋል ዲሞክራሲ፡ ለበዳታት፡ ኣከባብያዊ ዕንወትን ክሊማዊ ለውጥን ካብቶም ቀንዲ ብድሆታት ኣፍሪቃ እዮም። ብዘይካ`ዚ ሱር ዝሰደደ ድኽነት፡ ዘይውሑስ ህይወት፡ ምህሙን ምሕደራን ተስፋ ዝቘረጹን ናትና ዝብሉዎ መጻኢ ዘይርኣዮምን መንእሰያት፡ ገለ ካብቶም ንኣፍሪቃ ቃንዛ ኰይኖማ ዘለው እዮም። ነዞም ወጠርቲ ብድሆታት ንምምካት እምበኣር መንግስቲ ኣመሪካ ሓደ ሓድሽ ስትራተጂ’ዩ ሓንጺጹ ዘሎ። ብመሰረት እዚ ስትራተጂ ከኣ ነቲ ብዘረባ ጥራይ ዝተዓብለለን ኣብ ጸረ ግብረ-ሽበራ፡ ጸጥታዊ ውሕስነትን ካልኦት ንኣፍሪቃ ብቐጥታ ዘየርብሑ ጉዳያት ተማእኪሉ ዝጸንሐ ሽርክነት ኣወንዚፋ ኣብ ምፍዋስ እቶም ቀንዲ ጠንቅታት ዘይርግኡነትን ጎንጽን ኣፍሪቃ ከተተኩር እያ። በዚ ድማ ኣብ ምስጓም ቍጠባዊ ሽርክነት፡ ውሕስነት መግቢ ኣብ ምርግጋጽ፡ ጽላት ትምህርቲ ኣብ ምምዕባልን መንእሰያት መሪሕ ተራ ንኽጻወቱ ኣብ ምብርታዕን ክትጽዕት ምዃና እያ ትዛረብ። እንተዀነ ግን ከምዚ ዝኣመሰለ ገዚፍን ዘይንጹርን ዲፕሎማስያዊ ዘረባ ናይዚ ምምሕዳር ሓደ ሕቶ ከተልዕል ዘገድድ እዩ ። ንሱ ከኣ ምምሕዳር ኣመሪካ ኲኖ ብዙሕ ዘረባ ነዚ ጉዳይ ክሳብ ክንደይ ዓቲቡ ክሕዞ ይክእል ዝብል እዩ። ስለ’ዝዀነ እዩ ድማ ዋሺንግቶን፡ ኣብ ናይ ብሕትን ህዝባውን ጽላታት ቍጠባ ወፍሪ ኣብ ምዕባይ፡ ጽፉፍ ምሕደራ ኣብ ምትብባዕ፡ ንሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ጉጂለ 20ን ባይቶ ጸጥታን ኣባልነት ንኽህሉዎ ኣብ ምድጋፍ ብጭቡጥን ዝዕቀንን መገዲ ክትዓዪ ዘለዋ። ብዘይካ’ዚ፡ እቲ ምስ ሃገራት ኣፍሪቃ እተካይዶ ዋዕላ ሓንሳብ ተኻይዱ ደው ዝብል ዘይኰነ፡ ሓደስቲ መደባት ንምሕንጻጽን ትግባረ ናይቶም ኣብ’ዚ ዓመት ዝተወጠኑ መደባት ንምግምጋምን ምእንቲ ክሕግዝ ኣብ ውሽጢ ክልተ ዓመት ክካየድ ይግባእ። ኣመሪካ፡ ካብ ጌጋኣ ተማሂራ ንኣፍሪቃ ን8 ዓመት ከም’ዘይትርስዓ ከተእምን ንረብሓኣ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ። ከም’ኡ እንተዘይገይራ ድማ ኣፍሪቃ ንኣመሪካ ንሓዋሩ ንምርሳዕ እያ ክትውስን።ምንጪ ናይዚ ሓበሬታ ካብ ገጻት ”NationalEr Interest”ምኻኑ ክንሕብረኩም ንፈቱ። ነዚ ሓበሬታ ብተገዳስነት ሼር ብምግባር ናብ ኩሉ ነብጸሓዮ።