ሕጊ ተኸቲለ ገንዘብ ዘለቃሕኩዎ ሰብ ኣሎ። ከም ውዕልና መሰረት ክመልሰለይ ግን ኣይከኣለን

ሕጊ ተኸቲለ ገንዘብ ዘለቃሕኩዎ ሰብ ኣሎ። ከም ውዕልና መሰረት ክመልሰለይ ግን ኣይከኣለን። “ገንዘብ ዝብሃል የብለይን – ሕጂ ክህበካ ዓቕሚ የብለይን” እያ ምላሹ። ክጽመሞ ስለዘይክኣልኩ ከኣ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ከቕርቦን ብገበን ከሕትቶን ወሲነ ኣለኹ’ሞ፡ ይዕወት ዶ እከውን። ወራሲ – ዓዲ ቐይሕኸበርካ ሓታቲ፡ ሕቶካ ብዙሕ እዋን ምስ ዉዕል ልቓሕ ተዛሚዱ ዝለዓል እዩ። ተለቃሒ ዕዳኡ ክኸፍል ኣብ ዘይክእለሉ ደረጃ ምስዝበጽሕ ናይ ኣለቃሒ መሰል እንታይ እዩ? ዝብል ድማ’ዩ ሕመረት ሕቶኻ። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ዘለቃሕካዮ ሰብ ኣብ ምሉእ ስእነት ወይ ጥፍሽና ወዲቑ እንተኾይኑ፡ ሕጊ ብኸመይ መሰልካ ይሕልወልካ? ሕቶኻ፡ እቲ ዘለቃሕካዮ ሰብ ልቓሑ ክመልስ፡ ‘ዓቕሚ ኣብ ዘይብሉ ደረጃ’ ከምዝበጽሐ ርዱእ ወሲድና ኢና ምኽሪ ክንህበካ። ሕጊ፡ ኣለቃሓይ ኮነ ተለቃሓይ ብሰንኪ ብንጹህ ልቦና ኣብ መንጎኦም ዝፈጠርዎ ናይ ልቓሕ ዝምድናልዕሊ ዝግባእ ተሃሰይቲ ኮይኖም ከይተርፉ ይከላኸል’ዩ። ተለቃሓይ፡ ዕዳኡ ምስ ዘይከፍል’ምበኣር፡ ንመኽፈሊ ዕዳኡ ብቐዳምነት ኣብ ግምት ዝኣቱ፡ ኣታዊታቱን ናይ ባንክ ቅሙጥ ሃብቱን እዩ። እዚ ምስ ዘይህሉ ወይ ከኣ ንምኽፋል እቲ ዕዳ ዘይኣክል ኮይኑ ምስዝርከብ ከኣ ቀዋምን ተንቀሳቓስን ንብረት ብዓል ዕዳ ብሓራጅ ተሸይጡ ንመኽፈሊ ዕዳ ከምዝውዕል ይግበር። እዚ፡ ንመጠን እቲ ዕዳ ዘይሽፍን ምስዝኸውን ግን፡ እቲ ዘይተኸፍለ ዕዳ ኣብ ዝባን ተለቃሒ ከምዝጸንሕ ይግበር። ቁጠባዊ ኩነታቱ ኣብ ዝመሓየሸሉ ግዜ ንክኸፍሎ ኸኣ ይሕደግ። ኣብ ከምዚ ኩነታት፡ ኣብቲ ሕቶ ተጠቒሱ ከምዘሎ፡ ስለምንታይ እዩ እቲ ዕዳኡ ክኸፍል ዘይከኣለ ተለቃሓይ ብገበን ዝቕጽዓሉ መንገዲ ዘይፍጠር ዝብል ሕቶ ብወገን ኣለቃሕቲ ክለዓል ይስማዕ እዩ። ዉዕል-ልቓሕ፡ ብዊንታ ተወዓዓልቲ ወገናት ዝፍጠር ዝምድና እዩ። ኣብዚ ዝምድና’ዚ ምትላል ወይ ከኣ ምፍርራሕ ስለዘየለ – ገበን የለን። ብተወሳኺ፡ ጉርሒ እንተዘይተሓዊስዎ፡ ብዊንታኡ ክጥፍሽ ዝደሊ ሰብ የለን። ካብ ድሌቱ ወጻኢ ብዝኾኑ ምኽንያታት ንዝጠፈሸ ሰብ፡ መሊስካ ብገበን ክትቀጽዖ ኸኣ ምኽኑይ ኣይኮነን። ካብኡ ሓሊፉ፡ ዕዳኡ ክኸፍል ዘይከኣለ ተለቃሓይ ቁጠባዊ ኩነታቱ ኣመሓይሹ ዕዳኡ ንክኸፍል’ዩ ትጽቢት ዝግበረሉ። ነዚታት ኣብ ግምት ብምእታው ከኣ’ዩ ብውዕል ዝፍጠሩ ዝምድናታት ኩሎም ብገበናዊ ሕጊ ዘይኮኑስ ብሲቪላዊ ሕጊ ከምዝእለዩ ዝግበር። እዚ ክበሃል እንከሎ ግን፡ ብዉዕል ዝፍጠሩ ዝምድናታት ገበናዊ ተሓታትነት ኣየስዕቡን እዮም ማለት ኣይኮነን። ኣብ ምፍጣር ዉዕል ክረኣዩ ካብ ዝኽእሉ ምትላልን ምፍርራሕን ጀሚርካ ክሳብ ኣብ ትግባረ ዉዕል ዝረኣዩ እዞም ዝስዕቡ ተግባራት፡ ገበናዊ ተሓታትነት ዘስዕቡ እዮም፦ 1. ከይከፍል ብሕማቕ ልቦና ተደሪኹ፡ ዋንነት ዝነበሮ ንብረት ብመልክዕ ህያብ ኮነ ብናይ ሓሶት ዉዕል ናብ ካልኦት ሰባት ምስ ዘመሓላልፍ 2. ብምፍርራሕ ወይ ብምትላል ዝተፈጥረ ምስዝኸውን 3. ወይ መጠን ዕዳኡ ንኸጉድል መረዳእታታት ወይ መርትዖታት ምስዝትምይን ወይ ምስዝስንዕ፡ 4. ተለቃሒ መዝሚዙ ብመልክዕ ሓረጣ ዝተፈጥረ ምስዝኸውን 5. ሲቪላዊ ቤት ፍርዲ መዝገብ ድሕሪ ምኽፋቱ፡ ተለቃሒ ካብ ዕዳኡ ከምልጥ ክብል ካብ ሃገር ክወጽእ ምስዝፍትን። ስለዚ፡ ሓታቲ፡ ገንዘብ ዘለቃሕካዮ ሰብ ካብዞም ክብ ኢሎም ዝተጠቕሱ ኩነታት ዝፈጸመ እንተደኣኮይኑ ጥራይ ኢኻ ንመወዓዕልትኻ ብገበን ከተሕትቶ እትኽእል። ***
ንምባል’ዩ። ካብ ተለቃሒ ዕዳኡ ምእንቲ እቲ ዉዕል-ልቓሕ፡ ንኣለቃሒ ተለቃሒ ዕዳኡ ንኸይከፍል እቲ ዉዕል፡ ኣለቃሒ ንኹነታት ነቲ ዉዕል ብዝምልከት ኣብ